* ( « قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الأَعْمى وَالْبَصِيرُ أفَلا تَتَفَكَّرُونَ » ) * زيرا معناى اين جمله به طورى كه از سياق آن استفاده مىشود ، اين است كه : گر چه من در بشر بودن و ناتوانى مثل شمايم ، ليكن اين دليل نمىشود كه من شما را به پيروى خود دعوت نكنم ، براى اينكه خداى تعالى مرا با وحى خود به معارفى آشنا كرده و شما را نكرده . و در نتيجه فرق من با شما مثل تفاوتى است كه بينا با نابينا دارد ، همانطورى كه نابينا و بينا در عين اينكه در انسانيت مشتركند ، در عين حال اوضاع و احوال آن دو حكم مىكند كه بايد نابينا پيروى بينا را بكند ، همچنين جاهل بايد عالم را متابعت بكند . * ( « وَأَنْذِرْ بِه الَّذِينَ يَخافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلى رَبِّهِمْ . . . » ) * ضميرى كه در « به » است به قرآن برمىگردد ، خواهيد گفت جلوتر اسمى از قرآن به ميان نيامده بود تا ضمير به آن برگردد ؟ جواب اين است كه كلمه قرآن در تقدير است ، و جمله « ما يوحى الى » دلالت بر آن دارد . و جمله * ( « لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِه وَلِيٌّ وَلا شَفِيعٌ » ) * جمله اى است حاليه ، و عامل در آن يا كلمه « يخافون » است و يا « يحشروا » . در اينجا شايد بعضىها خيال كرده باشند كه مراد از « يخافون » ، « يعلمون » است ، و معناى آيه اين است كه : بترسان كسانى را كه مىدانند حشرى و قيامتى در كار هست . ولى در سياق آيه دليلى بر آن نيست ، بلكه مراد همان معناى متعارفى آن است ، خواهيد گفت اگر اينطور است ، آيه چه معنايى خواهد داشت ؟ مگر پيغمبر تنها كسانى را بايد انذار كند كه از خدا مىترسند ؟ انذار امرى است عمومى ، كه بايد پيغمبر نسبت به عموم مردم از عهده آن برآيد ، جواب اين است كه درست است كه مساله انذار امرى است عمومى به شهادت اينكه مىفرمايد : « وَأُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لأُنْذِرَكُمْ بِه وَمَنْ بَلَغَ » « 1 » الا اينكه ترس از قيامت در دل كسانى كه از آن مىترسند كمك مؤثرى است براى قبول دعوت پيغمبر ، زيرا همين ترس از عذاب دعوت وى را به فهمشان نزديك مىكند ، از اين رو امر به انذار را اختصاص به همينها داد ، تا هم دعوت را تاكيد و تشديد كند و هم پيغمبر اكرم را تحريك نمايد كه در باره دعوت آنان مسامحه روا ندارد ، و آنان را با كسانى كه از قيامت باك ندارند ، به يك چشم ننگرد ، بلكه اينطور اشخاص را در امر دعوت به عنايت بيشترى اختصاص دهد ، زيرا موقف اينان به حق

--> ( 1 ) و اين قرآن به سوى من وحى شده تا با آن شما و هر كسى را كه قرآن به گوشش بخورد انذار كنم . سوره انعام آيه 19